Με αφορμή την σημερινή ημέρα μνήμης για τη Γενοκτονία των Ποντίων, τόσο το ERTecho όσο και το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζουν ειδικές εκπομπές και podcasts για την θλιβερή επέτειο. Αναλυτικά:
ERTECHO
«Istorima»
«Τα μασάλια της Σοφίας από τον Πόντο»
Η γιαγιά Σοφία Κουγιουμτσόγλου από την Πάφρα του Πόντου, καθόταν με τα εγγόνια της και τους έλεγε παραμύθια, «μασάλια», διαφορετικά από τις άλλες γιαγιάδες: για τις τέσσερις φορές που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το χωριό της, για την πορεία θανάτου που την υποχρέωσαν να κάνει οι Τούρκοι, για την οικογένειά της που χάθηκε μαρτυρικά, για το πώς έφτασε, μικρό παιδί, στο ορφανοτροφείο της Σύρου. Αλλά και για το πώς ορθοπόδησε, ένα κοριτσάκι χωρίς κανένα στήριγμα, πώς πήρε τα ηνία της ζωής της και «έχτισε μια ευτυχισμένη οικογένεια, που χάρηκε μέχρι τα βαθιά γεράματα. Μασάλια που τελείωναν πάντα με μια λέξη: «Ζήσε».
«Έχουμε και λέμε»
«Νίκος Ασλανίδης»
Για το βραβευμένο ντοκιμαντέρ «Η Μπάντα», που αναφέρεται στη Γενοκτονία των Ποντίων, την απαγόρευση της προβολής του στην Άγκυρα, αλλά τη μετάφρασή του σε πολλές γλώσσες, μίλησε στην εκπομπή «Έχουμε και λέμε» και στη Λέλα Κεσίδου, ο δημοσιογράφος και δημιουργός του ντοκιμαντέρ Νίκος Ασλανίδης.
«Έχουμε και λέμε»
«Βασιλική Τσανακτσίδου: «Γενοκτονία, μία αληθινή ιστορία»»
Μια συγκλονιστική ταινία μικρού μήκους αφιερωμένη στη μνήμη των κοριτσιών που πέθαναν στις πορείες θανάτου και στα θύματα της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού γενικότερα. Μεταφέροντας ένα μήνυμα: Δεν ξεχνάμε τους προγόνους μας, τους τιμούμε και παλεύουμε για να αναγνωριστεί το σε βάρος τους ειδεχθές έγκλημα.
Ένα ντοκιμαντέρ για τη γενοκτονία των Ποντίων από την Ελληνοαμερικανίδα σκηνοθέτρια Τζούλια Σπυροπούλου
Στη Φωνή της Ελλάδας και συγκεκριμένα στην εκπομπή «Κουβέντες μακρινές» με τη Νατάσα Βησσαρίωνος φιλοξενήθηκε η Ελληνοαμερικανίδα σκηνοθέτρια Τζούλια Σπυροπούλου με αφορμή το πρώτο μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ της «2 Miles from Home» που εξιστορεί τη Γενοκτονία των Ποντίων. Το ντοκιμαντέρ έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Ελληνικού κινηματογράφου του Λος Άντζελες.
«Βουστροφηδόν»
«Βλάσης Αγτζίδης»
Ο συγγραφέας Βλάσης Αγτζίδης μιλά για την ιστορία των Ποντίων, την πολιτική των Νεότουρκων, τη Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού ως τμήμα της ευρύτερης Γενοκτονίας των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και για τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες και στην Ελλάδα. Αναφέρεται στον Τραπεζούντιο Παύλο Κερδεμελίδη, που τον οδήγησε στην ενασχόλησή του με τους Πόντιους της Σοβιετικής Ένωσης. Τέλος, μιλά για τις παράλληλες «πορείες» του στα Μαθηματικά, στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, στην Ιστορία, στη ζωγραφική και στη γλυπτική.
«Βουστροφηδόν»
«Νίκος Ασλανίδης»
Ο δημοσιογράφος Νίκος Ασλανίδης μιλά στην εκπομπή «Βουστροφηδόν» και στον Γιώργο Καλιεντζίδη, για το βιβλίο του «Μάρτυρες. 100 χρόνια μετά...» όπου καταγράφει τις μαρτυρίες Ποντίων για τον ξεριζωμό τους από τη γενέθλια γη, τον Πόντο. Για τις «Λευκές πορείες θανάτου», για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και το αίτημα αναγνώρισής της. Αναφέρεται στη δημοσιογραφική του διαδρομή και στις εμπειρίες από τις πολυάριθμες δημοσιογραφικές αποστολές στις οποίες συμμετείχε. Το βιβλίο του εκδόθηκε ιδίοις αναλώμασι το 2022.
«Αφύλαχτη Διάβαση»
«Το Φροντιστήριο Τραπεζούντας και η οικογένεια Αναστασιάδη»
Η «Αφύλαχτη Διάβαση» παρουσιάζει ένα ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ για το Φροντιστήριο Τραπεζούντας αλλά και για την οικογένεια του Ισαάκ και Γιάννη Αναστασιάδη, που έζησαν τον βίαιο εκτοπισμό από την πατρογονική τους εστία και περιπλανήθηκαν επί χρόνια στην Ανατολή. Μία ποντιακή οικογένεια που σκορπίστηκε στον άνεμο, που τα μέλη της έζησαν την προσφυγιά και πέρασαν αβάσταχτες κακουχίες, αλλά που κράτησαν άσβεστη την αγάπη τους ο ένας για τον άλλον, όπως και την πίστη τους ότι κάποτε θα σμίξουν ξανά.
«Istorima»
«Το χαμένο παιδί από τον Πόντο»
Το 1922 στον Πόντο, γυναικόπαιδα από τα χωριά της Τοκάτης οδηγούνται σε πορεία θανάτου από τους Τούρκους, με σκοπό την εξόντωσή τους. Ανάμεσά τους, είναι μια νεαρή μητέρα. Όταν περνούν από μια τουρκική συνοικία, παίρνει την απόφαση να εγκαταλείψει το παιδί της έξω από έναν φούρνο, για να το σώσει. Χρόνια μετά, πηγαίνει στην Τουρκία για να το αναζητήσει...
«Κουβέντες μακρινές»
Με την Ελληνοαμερικανίδα Τζούλια Σπυροπούλου
Στην εκπομπή φιλοξενήθηκε η κινηματογραφίστρια Τζούλια Σπυροπούλου με αφορμή την ταινία μικρού μήκους κινούμενων σχεδίων που δημιούργησε με τίτλο «Αγάπη». Η ταινία πραγματεύεται τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και επικεντρώνεται στις πορείες «λευκού θανάτου». Όπως ανέφερε πρόκειται για ένα Hand Drawn digitally animated short film που ζωγράφισε η ίδια και για να ολοκληρωθεί χρειάστηκαν περισσότερα από τρία χρόνια.
«Ηλιοτρόπια»
Αφιέρωμα στην 106η επέτειο από τη Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού
Αφιερωμένη στην 106η επέτειο από τη Γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού ήταν η εκπομπή «Ηλιοτρόπια» του Γιάννη Παπουτσάκη στις 19 Μαΐου. Με ποιήματα για τη Γενοκτονία και μουσικές των: Μάλερ, Μπάρμπερ, Ντελερί, Μπανταλαμέντι, Έλενας Παυλέα και Ρωξάνης Χατζηδημητρίου.
-------------------------
ΕΡΤ ΑΡΧΕΙΟ
«Μνήμη μου σε λένε Πόντο»
«Προσφυγικός ελληνισμός»
Η εκπομπή «Μνήμη μου σε λένε Πόντο» είναι μια σειρά δεκατριών εκπομπών για την ιστορία, τα ήθη, τον πολιτισμό των απανταχού Ποντίων που φιλοδοξεί να καταγράψει την ιστορική πορεία του ποντιακού ελληνισμού αλλά και την σημερινή πραγματικότητα που βιώνουν οι Πόντιοι στην Ελλάδα στην Τουρκία και στην Ρωσία. Στη συγκεκριμένη εκπομπή γίνεται λόγος για τον Προσφυγικό Ελληνισμό.
Η εκπομπή ξεκινά με τον ηθοποιό Τάσο Παλαντζίδη, ο οποίος, σε ρόλο αφηγητή, μιλά για τη Συνθήκη της Λοζάνης, η οποία υπογράφηκε στις 24 Ιουλίου 1923 και αντικατέστησε τη Συνθήκη των Σεβρών. Η συνθήκη ρύθμιζε τις μεταπολεμικές εκκρεμότητες και προέβλεπε την ανταλλαγή πληθυσμών με βάση το θρήσκευμα ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Ο Κωνσταντίνος Φωτιάδης, καθηγητής Νεοελληνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, περιγράφει τη Συνθήκη της Λοζάνης και τους όρους της. Έπειτα, γίνεται λόγος για τους πρόσφυγες που ήρθαν, εκτός από τη Μικρά Ασία, και από την Ανατολική Θράκη. Παρουσιάζονται οι συνθήκες που αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες φτάνοντας στη Θεσσαλονίκη. Η Ελένη Ιωαννίδου, ιστορικός από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού, αναφέρεται στους πρόσφυγες που ήρθαν στη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα από τη Ρωσία και τον Καύκασο λόγω της Σοβιετικής Επανάστασης. Ο Στάθης Πελαγίδης, ιστορικός του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, υπογραμμίζει πως η πλειονότητα των προσφύγων έφτασε στην Ελλάδα κυνηγημένη, χωρίς κανένα περιουσιακό στοιχείο.
Στη συνέχεια, γίνεται λόγος για την εμπειρία από την αποκατάσταση του πρώτου κύματος προσφύγων της περιόδου 1914-1919. Παρατίθενται οι λόγοι για τους οποίους επιλέχθηκε η Μακεδονία ως τόπος εγκατάστασης των προσφύγων, με στόχο την ενίσχυση των ελληνόφωνων πληθυσμών της περιοχής. Η Ναυσικά Ιασονίδου-Γκάγκα, επίτιμη πρόεδρος του συλλόγου Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί», μιλά για την επιλογή του Ελευθερίου Βενιζέλου να εγκαταστήσει τους Πόντιους πρόσφυγες στα βόρεια εδάφη της χώρας. Ο Χρήστος Ανδρεάδης, φιλόλογος, σχολιάζει το έντονο ποντιακό στοιχείο στη Βόρεια Ελλάδα. Ο Κώστας Γρηγοριάδης, Πόντιος πρόσφυγας, θυμάται τις στιγμές που έζησε κατά την ανταλλαγή πληθυσμών.
Επιπλέον, παρουσιάζεται η ίδρυση της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων και το τιτάνιο έργο που ανέλαβε να φέρει εις πέρας, διακρίνοντας δύο κατηγορίες αποκατάστασης: την αστική και την αγροτική. Ο Κώστας Γρηγοριάδης μιλά για το πώς οι συγχωριανοί του επέλεξαν να εγκατασταθούν σε περιοχή με αχλαδιές, παρόμοιες με εκείνες που υπήρχαν στον Πόντο. Ευρεία αναφορά γίνεται στις πολύ δύσκολες συνθήκες τις οποίες αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες στην Ελλάδα. Ο Ιάκωβος Μιχαηλίδης, επίκουρος καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, υπογραμμίζει πως πολλοί πρόσφυγες πίστευαν ότι θα επέστρεφαν στις ιδιαίτερες πατρίδες τους έως και τη δεκαετία του 1930, γεγονός που καθυστέρησε την πλήρη εγκατάστασή τους. Η Σοφία Ηλιάδου-Τάχου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, εξηγεί πως οι Έλληνες πολιτικοί δεν έλαβαν υπόψη τους τις αντιδράσεις των προσφύγων σε διάφορες αποφάσεις τους.
Στο επόμενο μέρος της εκπομπής γίνεται λόγος για τις προσπάθειες των προσφύγων να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής τους στους νέους τόπους εγκατάστασής τους. Αναδεικνύεται η μεγάλη συμβολή των προσφύγων στην αγροτική οικονομία της χώρας, μέσω της εντατικής καλλιέργειας νέων αγροτικών ειδών, αλλά και στην ανάπτυξη βιοτεχνιών και βιομηχανιών. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η συμβολή των προσφύγων στον ελληνικό πολιτισμό. Ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος και η πρόσφυγας Καλλιόπη Ασλανίδου περιγράφουν την εχθρική αντιμετώπιση που επεφύλασσαν οι γηγενείς στους πρόσφυγες. Η Μαρία Βεργέτη-Κυριακίδη, επίκουρη καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, αναδεικνύει πτυχές της αντιπαράθεσης γηγενών και προσφύγων λόγω των χωραφιών των μουσουλμάνων που έφυγαν για την Τουρκία, καθώς και των επιμιξιών μεταξύ ντόπιων και προσφύγων.
Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής παρουσιάζεται η απαλοιφή των διαφορών ανάμεσα σε πρόσφυγες και γηγενείς κατά την περίοδο του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και της Κατοχής, λόγω του κοινού αγώνα για την προάσπιση και την απελευθέρωση της πατρίδας. Προβάλλονται πλάνα από εορτασμό της Παναγίας Σουμελά και αναδεικνύεται η ιδιαίτερη προσήλωση των προσφύγων στην ορθόδοξη πίστη.
Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου προβάλλεται πλούσιο αρχειακό οπτικοακουστικό και φωτογραφικό υλικό.
Έτος παραγωγής: 2011
Σκηνοθεσία: Κώστας Χαραλάμπους
Παρουσίαση: Τάσος Παλαντζίδης
