Ακριβώς επειδή έχει τρομακτικό ενδιαφέρον το πώς αντιλαμβάνεται ο καθείς από εμάς τους αστικούς κοιτώνες μας, μου δημιουργήθηκε η περιέργεια να επισκεφθώ την έκθεση Hidden Athens στο Taf (Νορμανού 5, Μονταστηράκι και ώρες επισκέψεως 13.00-24.00 από Δευτέρα έως και Κυριακή). Για να διευκρινίσω, έχω επισκεφθεί μόνο το 1ο μέρος της έκθεσης (ήδη ξεκίνησε ο 3ος κύκλος, διευκρινήσεις στο τέλος της συνέντευξης) και ειδικότερα το έργο του Παύλου Παυλίδη "Τέντες" (που ουδόλως τυχαίως βρίσκεται και στις απεικονίσεις των διαφημιστικών ριφλέττων της έκθεσης) μου άφησε θαυμάσιες εντυπώσεις.Επικοινώνησα στη συνέχεια με τον επιμελητή της έκθεσης κύριο Θανάση Μουτσόπουλο (βλέπε βιογραφικό στο τέλος) και του έθεσα τις κάτωθι ερωτήσεις
Κύριε Μουτσόπουλε μιλήστε μας για τη χρονική αλλά (κυρίως) για τη θεματική λογική της έκθεσης αυτής.Κατ αρχήν πρέπει να τονίσω ότι η διαδικασία παραγωγής αυτής της έκθεσης διέφερε από τις συνήθεις. Αντί για μια κλασική επιμέλεια όπου κάποιος/οι διαλέγουν τα έργα και τα τοποθετούν σε μια έκθεση, η διοργάνωση Κρυμμένη Αθήνα προέκυψε από μια συλλογική/ερευνητική δουλειά με την εικαστική ομάδα Κέντρο Απόκεντρο. Η ανάλυση του θέματος Κρυμμένη Αθήνα αναφέρεται στη σημερινή κατάσταση και δεν είναι μια ιστορική έκθεση. Βέβαια, το σήμερα είναι μια ρευστή κατάσταση η οποία διαμορφώνεται εδώ και δέκα χρόνια (σχηματικά) οπότε είχαμε και έργα αυτής της πρώτης δεκαετίας του αιώνα. Σχετικά με τη θεματολογία, χωρίσαμε την έρευνά μας σε 3 ενότητες. Η πρώτη, Η Κρυφή Πόλη αναφέρεται στα, κατά κυριολεξία, κρυμμένα μέρη αυτής της πόλης, δηλαδή υπόγεια, στοές, αφανή σημεία και τις παραδοξότητες μεταξύ της δημόσιας και της ιδιωτικής σφαίρας. Η δεύτερη. Παραβατική Αθήνα, διερευνά όχι μόνο τις προφανείς παραβάσεις που έρχονται, συνήθως, στο μυαλό (ναρκωτικά, πορνεία, εγκληματικότητα) αλλά και διάφορες γκρίζες ζώνες στην αστική συμπεριφορά (κάτοικοι στα όρια της νομιμότητας-μετανάστες, οικοδομικές υπερβάσεις, αστική συμπεριφορά, καλλιτεχνικές δράσεις υπό δίωξη-τέχνη του δρόμου). Τέλος η Τρίτη έκθεση, Αστικά Φαντάσματα είναι και το πιο φιλόδοξο κομμάτι της διοργάνωσης, αφού επιδιώκει να παρουσιάσει ένα πανόραμα των φαντασμάτων της πόλης, δηλαδή των αστικών κομματιών που στοιχειώνουν τη σύγχρονη ζωή της. Κτίρια-κουφάρια, εγκαταλειμμένα αστικά κελύφη, τοπόσημα του παρελθόντος που μένουν μετέωρα ανάμεσα στις ραγδαίες αλλαγές
Σε ποια βάση οργανώσατε το υλικό σας; Υπήρχαν έργα των οποίων η ταυτοποίηση εμπλεκόταν σε παραπάνω από μία ενότητα;
Αυτό είναι λογικό να συμβαίνει μερικές φορές αφού, απ ό,τι είδατε, τα θέματα μπορούν να διαπλέκονται. Παράδειγμα: όταν έχουμε παραβατικες συμπεριφορές σ ένα εγκαταλειμμένο κτίριο. Αυτό θα μπορούσε να εμπίπτει και στις δύο τελευταίες εκθέσεις, οπότε επιλέγουμε με βάση την αφήγηση του συνόλου.
Διαλέξατε το υπερώο ενός χώρου που έχει συγκεκριμένη στιλιστική (σε επίπεδο αρχιτεκτονικής) δομή αλλά και μουσική κατεύθυνση. Το πρώτο πως ανατρέπει ή επιροσθέτει στην παράθεση των έργων και το δεύτερο (με την σταθερή jazz υπόκρουση) πως θεωρείτε ότι θηλυκώνει, μιας και η πρόκειται για ένα μουσικό φάσμα που δεν έχει πλήρως αφομοιωθεί από την ελληνική κοινωνία; Θεωρήσαμε την πρόκληση να εκθέσουμε σ έναν χώρο σαν το TAF πολύ ενδιαφέρουσα. Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι λειτουργεί καλύτερα εκεί απ ό,τι σε κάποιο μουσείο της πόλης ή, ακόμη περισσότερο, σε μια γκαλερί. Το TAF βρίσκεται στην καρδιά της πόλης, έχει τη δυνατότητα να συσπειρώνει μεγάλη επισκεψιμότητα (σας θυμίζω τις έρημες αίθουσες του ΕΜΣΤ) και επιπλέον λειτούργησε στην επιλογή μας η κρυμμένη όψη του που αποκαλύπτει μια φαντασμαγορία σε όποιον εισέρχεται. Δεν σας κρύβω ότι καμιά φορά τα βράδια η δυνατή μουσική παρενοχλεί κάποιες προβολές της έκθεσης αλλά δεν μπορείς να τα έχεις όλα. Παρεμπιπτόντως, νομίζω ότι η μουσική υπόκρουση δεν είναι σταθερά jazz (γέλια).
Πόσο χρόνο χρειαστήκατε για να οργανώσετε το υλικό; Σε όλη αυτή τη χρονική διάρκεια που διανύσατε προ του στησίματος των έργων, σε ποια σχέση βρεθήκατε με το χώρο; Επισκεπτόσασταν πολλές φορές το υπερώο του taf ή δουλέψατε από μνήμης ή με φωτογραφικό/κινηματογραφημένο (δικής σας κάμερας) υλικό;
Δουλέψαμε περίπου ένα χρόνο κάνοντας έρευνες, σεμινάρια και συζητήσεις προκειμένου ν αναζητήσουμε τόσο ανθρώπους που ασχολούνται με το θέμα, όσο και εμείς οι ίδιοι να έχουμε μια εικόνα από κοντά. Πολλές από τις συζητήσεις αυτές έγιναν μέσα στον εκθεσιακό χώρο του TAF, κατά τη διάρκεια άλλων εκθέσεων που φιλοξενούσε τότε. Σε ό,τι αφορά τον αρχιτεκτονικό χώρο του TAF, ο οποίος προφανώς- είναι πολύ ιδιαίτερος, τον λάβαμε πολύ σοβαρά υπ όψιν στον σχεδιασμό της έκθεσης. Ειδικά δε για τα περιμετρικά δωμάτια έγινε λεπτομερής αποτύπωση από την αρχιτέκτονα Ακριβή Αναγνωστάκη, μέλος της επιμελητικής ομάδας για να έχουμε μια σαφή εικόνα. Άρα εκτός από τις φωτογραφήσεις που κάναμε, χρησιμοποιήσαμε πολύ κατόψεις.
Τα έργα που εκτίθενται έχουν τιμή πώλησης;Όχι, νομίζω ότι, ούτως ή άλλως, αυτή είναι η πολιτική του TAF αλλά και οι δικοί μας οι στόχοι είναι ερευνητικοί. Τα όποια έργα τέχνης εκτίθενται δεν το κάνουν με την ιδιότητα του καταναλωτικού καλλιτεχνικού προϊόντος αλλά με αυτή του ερευνητικού υλικού.
Είχατε κάποιες διαφορές με τους καλλιτέχνες από τη στιγμή ειδικότερα που πρόκειται για μία μεγάλου αριθμού συνεύρεση εκφραστών; Πόσο συχνά συμβαίνουν τέτοιες διαφοροποιήσεις απόψεων μεταξύ του επιμελητή μίας έκθεσης και των συμμετεχόντων σε αυτήν;
Η συγκεκριμένη διοργάνωση διαφέρει από τις κλασικές επιμέλειες, όπως σας έλεγα πιο πάνω. Η πλειοψηφία των έργων προέκυψαν διερευνητικά και συλλογικά μέσα από συναντήσεις οπότε δεν υπήρχε η κλασική ιεραρχική δομή του επιμελητή που διαλέγει. Ιδεολογικά όμως, πρέπει να πω, ότι η ομάδα συχνά εμφάνισε διαφορές. Πτέρυγες της ομάδας τείνουν σε μια πιο ακτιβιστική προσέγγιση, άλλες σε μια πιο επιστημονική, άλλες σε μια πιο καλλιτεχνική. Όμως, εύκολα γίνεται κατανοητή, αυτές οι διαφορές διαχέονται πολύ εύκολα, προς όφελος της πολυφωνίας αν μη τι άλλο. Ίσως οι μεγαλύτερες δυσκολίες προέκυψαν στη συνεργασία με φωτορεπόρτερ οι οποίοι συνεργάζονται συνήθως με έντυπα που επιζητούν μια ματιά διαφορετική από τη δική μας. Προσπαθήσαμε να συνεργαστούμε με αυτούς τους ανθρώπους που έχουν εξαιρετικές ικανότητες καταγραφής του ντοκουμέντου προς μια λιγότερο ρεπορταζιακή αισθητική, κάτι διαφορετικό απ αυτό που δημοσιεύεται καθημερινά στα έντυπα.
Κύριε Μουτσόπουλε ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις και ενασχόλησης σας στο χώρο των εκφραστικών μέσων;
Αυτή την εποχή δουλεύω για την έκθεση Ανακύκλωση-Επανάχρηση-Οικειοποίηση που θα παρουσιαστεί στις 11 Δεκεμβρίου στην Πινακοθήκη Καλαμάτας. Είναι μια έκθεση που επιχειρεί να καταγράψει ιστορικά τα, περίπου, πενήντα χρόνια χρήσης Ready Made [προϋπάρχοντος υλικού] στην ελλαδική τέχνη. Αν όλα πάνε καλά, μπορεί να δούμε και μια έκθεση πάνω στο Αθηναϊκό Underground (1968-1983) μέσα στο 2011.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ: Ο Θανάσης Μουτσόπουλος έχει επιμεληθεί εικαστικές εκδόσεις και έχει οργανώσει αρχιτεκτονικές και εικαστικές εκθέσεις.
Έχει γράψει τα βιβλία: Ανθρωπομορφισμός, Αφαίρεση και Σχηματοποίηση στη Μαζική κουλτούρα, No Feelings: το εικαστικό punk, Ta Υβρίδια της Παγκοσμιοποίησης: Πόλη και Μαζική Κουλτούρα στην Περιφέρεια (όλα στις εκδόσεις Futura), και Ομοιότητα Περίπου (εκδόσεις Πατάκη/Μουσείο Μπενάκη), Οράματα: η τέχνη ως διαμεσολάβηση (επιμέλεια-εκδόσεις Πλέθρον).
Διατέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής στο κέντρο σύγχρονης τέχνης Σταθμός Άλφα. Αρθρογραφεί για την αρχιτεκτονική και τα εικαστικά σε εφημερίδες και περιοδικά.
Επίτροπος της Ελλάδας για τη Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας το 2002 (μαζί με τους Τ. Κουμπή και R. Scoffier).
Σύμβουλος έκδοσης του εικαστικού περιοδικού Artime (2004-7). Καλλιτεχνικός διευθυντής της Φωτοσυγκυρίας 2005.
Επιμελητής των εκθέσεων: Ομοιότητα Περίπου στο Νέο Μουσείο Μπενάκη στην οδό Πειραιώς, Οράματα: η τέχνη ως διαμεσολάβηση στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας, Μεγάλη Αναταραχή, Θαυμάσια Κατάσταση: πέντε ουτοπίες μέσα στο 70 τον Απρίλιο του 2006 στα πλαίσια του οργανισμού Πάτρα-Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και της διοργάνωσης Εικαστικό Πανόραμα στο Κρατικό Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης, την ίδια χρονιά.
Έχει δώσει διαλέξεις στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ, στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στα Τμήματα Θεατρολογίας και Μ.Μ.Ε. του Πανεπιστημίου Αθηνών και το Μουσείο Φρυσσίρα. Από το 1999 μέχρι το 2004 δίδαξε Ιστορία Τέχνης και Πολιτιστική Γεωγραφία στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών, από το 2004 μέχρι το 2007 Ιστορία και Θεωρία της τέχνης και της Αρχιτεκτονικής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, και από το 2008 διδάσκει τα μαθήματα της Ιστορίας της Τέχνης και του Πολιτισμού της Πόλης στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πολυτεχνείου Κρήτης στα Χανιά.
Αθέατες όψεις μιας συσκοτισμένης μητρόπολης
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κατά την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα αναπτύχθηκε ένα έντονο ενδιαφέρον για το φαινόμενο των μητροπόλεων, ιδιαίτερα αυτών της περιφέρειας του πλανήτης. Αυτή η ενασχόληση αναπτύχθηκε σε μια σειρά από γνωστικές περιοχές όπως αυτές της κοινωνιολογίας, της αρχιτεκτονικής, του κινηματογράφου και των εικαστικών τεχνών. Η Ελλάδα και ειδικά η Αθήνα δεν έμεινε έξω από αυτές τις εξελίξεις και μια σειρά από εκθέσεις ή εκδόσεις ασχολήθηκαν με την μέχρι πρόσφατα συσκοτισμένη πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους. Παρόλα αυτά ακόμα μένει να δούμε μια πιο συστηματική καταγραφή συγκεκριμένων αθέατων (ή όχι και τόσο αθέατων)πλευρών του λεκανοπεδίου. Η έκθεση Hidden Athens επιχειρεί να φέρει μαζί μια κοινότητα ανθρώπων διαφορετικών προελεύσεων προς την κατεύθυνση της δημιουργίας ενός λεξιλογίου της Κρυφής Αθήνας. Στις μέρες μας συζητάμε συχνά για μια κατάρρευση, τόσο οικονομική όσο και των καλλιτεχνικών δομών. Αυτή η έκθεση επιχειρεί να έρθει να προστεθεί σε μια σειρά άλλων προσπαθειών που θέλουν να μιλήσουν για μια άλλη συλλογικότητα. Η έκθεση Hidden Athens αποτελείται από τρεις αυτοτελείς εκθέσεις, οι οποίες θα παρουσιαστούν σε ισάριθμα εγκαίνια.
HIDDEN ATHENS 3: Αστικά Φαντάσματα
3/12-15/12
Εγκαίνια Παρασκευή 3 Δεκεμβρίου 20.00
Η τρίτη και τελευταία έκθεση της ενότητας αγγίζει ένα πραγματικά στοιχειωμένο αθηναϊκό θέμα. Οι μνήμες της πόλης, τα άδεια κελύφη, τα ίχνη ενός παρελθόντος και τα σύμβολα που έχουν πάρει διαφορετικό νόημα στις μέρες μας, ένα μετέωρο παρόν που ψάχνει ν συνδεθεί με την ιστορία και να βρει μια (αισιόδοξη) προέκταση προς το μέλλον
