Μια κουβέντα με το Γεράσιμο Ευαγγελάτο με αφορμή τις «Μέρες του φωτός», τον καινούργιο δίσκο της Νατάσσας Μποφίλιου, με μουσική του Θέμη Καραμουρατίδη και στίχους του ίδιου...
Οι «Μέρες του Φωτός» γεννήθηκαν σε μια εποχή κρίσης. Σε ποιο βαθμό τις επηρεάζει και κατά πόσο μπορούν να την υπερβούν;
Τα τραγούδια, όπως κι όλα τα έργα Τέχνης, είναι παιδιά συγκεκριμένων εποχών. Είναι φυσικό να ανασαίνουν τον αέρα του κόσμου που τα περιβάλλει. Την ίδια στιγμή όμως μιλούν -ή φιλοδοξούν να το κάνουν- για θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο διαχρονικά. Από αυτή την άποψη, αν ο δημιουργός είναι τυχερός κι ο ακροατής δεθεί με το τραγούδι του, ίσως σπάσει το φράγμα μιας συγκεκριμένης εποχής και περάσει στην επόμενη. Δεν είχαμε σκοπό να φτιάξουμε ένα δίσκο για την κρίση. Θα ήταν πρώιμο και βεβιασμένο. Αφεθήκαμε όμως να δημιουργήσουμε καλλιτεχνικά ως άνθρωποι που ζουν, ερωτεύονται και ενεργούν μέσα στην κρίση, ειλικρινείς, μπερδεμένοι κι ευάλωτοι.
Πώς θα όριζες την αισθηματική γεωγραφία των δώδεκα τραγουδιών του δίσκου;Οι «Μέρες του Φωτός» είναι ένας καρκινικός δίσκος. Μπορεί κάποιος να τον ξεκινήσει εξίσου απ την αρχή κι από το τέλος. Φτιάχτηκε για να λέει την ιστορία δυο γυναικών από δυο διαφορετικές εποχές με διαφορετική αφετηρία. Στο μυαλό μου έγιναν μάνα κόρη που διαδέχονται η μία την άλλη. Προσωπικά σε αυτή τη δουλειά με ενδιέφερε το θέμα της διαδοχής και των δυσδιάκριτων ορίων ανάμεσα στο πριν και στο μετά, στους γονείς και τα παιδιά, αλλά και το σε ποιο βαθμό κουβαλάμε μέσα μας τις ρίζες μας. Η οπτική του Θέμη στην ενορχήστρωση πήγε ακριβώς στον ίδιο δρόμο. Το ίδιο κι η Νατάσσα ερμηνευτικά. Έπαιξε ρόλους εποχών. Από τον εαυτό της ως τη γιαγιά της. Θα μπορούσα να πω με ασφάλεια πως είναι ένας δίσκος αναζήτησης για μας. Ένα ευτυχές παιχνίδι.
Πόσο σε «βαραίνει» η αίσθηση -αν υπάρχει- ότι αποτελείς τη συνέχεια μιας μεγάλης αλυσίδας ανθρώπων που έδωσαν το λόγο τους στο ελληνικό τραγούδι. Αναγνωρίζεις συγγένειες;
Κανένα βάρος. Ευγνωμοσύνη και μόνο αν κάποιος πιστεύει ότι συνεχίζω σε ένα δρόμο που άνοιξαν άνθρωποι που με καθόρισαν. Ακόμα περισσότερο όταν μιλάμε για την έκφραση σε μια γλώσσα αγαπημένη, ταλαιπωρημένη και την ίδια στιγμή τόσο δεμένη με το αίσθημα. Όσο για τις συγγένειες, όχι μόνο τις αναγνωρίζω και τις δηλώνω με κάθε ευκαιρία, αλλά ακόμα και σήμερα εξακολουθώ να λογοδοτώ σ' αυτές με το σεβασμό ενός μαθητή προς τους μεγάλους δασκάλους.
«Η γριά η μνήμη» τι ρόλο αφήνεις να παίζει στη ζωή σου και στους στίχους που γράφεις;
Έχω την τύχη να μην έχω καθόλου καλή μνήμη. Ξεχνάω εύκολα κι αδυσώπητα. Τώρα που το σκέφτομαι, ίσως αυτός να είναι ένας από τους λόγους που άρχισα να γράφω. Ωστόσο η μνήμη, ακόμα κι η πιο ασθενής, είναι ένας ύπουλος συνοδοιπόρος. Ξέρει να κρατάει φυλαγμένο ότι θεωρεί σημαντικό και να το βγάζει στην επιφάνεια με την πιο ασήμαντη αφορμή. Κάθε άνθρωπος που γράφει, κάτι αναπαράγει, ακόμα κι αν δε μπορεί να αποδώσει ξεκάθαρα χρονικά την αφετηρία του.
Με ποιες αφορμές γράφεις στίχους;
Όταν δεν μπορώ να μιλήσω για κάτι που με απασχολεί: είτε γιατί δεν έχω τον τρόπο, είτε γιατί μου λείπει η αφορμή. Ο στιχουργός έχει τη μεγάλη τύχη να βάλει στο στόμα ανυποψίαστων ανθρώπων λέξεις που εκθέτουν δικές του αλήθειες, χωρίς να αναλάβει άλλη ευθύνη εκτός από την καλλιτεχνική δημιουργία. Είναι σπουδαίο δώρο αυτό κι ένα εξαιρετικά γοητευτικό παιχνίδι με τον υπόλοιπο κόσμο.
Έχεις στο συρτάρι σου έτοιμα τραγούδια;
Αποφεύγω τα συρτάρια. Με τρομάζει το ανεπίδοτο ενός τραγουδιού. Αν ψάξει κάποιος στις σημειώσεις μου θα βρει αυτό που λέμε σπουδές, σημειώσεις σκέψεων, αλλά ελάχιστα ολοκληρωμένα τραγούδια. Σκεφτείτε ένα ράφτη, που μαζεύει υφάσματα από όλα τα μέρη της γης περιμένοντας να εμφανιστεί ένας πελάτης να του φτιάξει το ομορφότερο δυνατό ρούχο. Αγαπώ πάντα να γράφω με συγκεκριμένες αφορμές και συγκεκριμένους ανθρώπους στο νου.
Πόσο εύκολα ήταν τα πράγματα ως εδώ; Δεν ξέρω αν ήταν εύκολα, ξέρω πως ήταν φυσικά. Σίγουρα ήμουν πολύ τυχερός που συνάντησα τους ανθρώπους που συνάντησα, σίγουρα ήμουν πολύ συνεπής που δε βγήκα από το δρόμο που ήθελα να τραβήξω και σίγουρα είμαι πολύ ευτυχισμένος που μπορώ να εκφράζομαι ελεύθερα χωρίς να καταπιέζω την καλλιτεχνική μου ανάγκη. Ακόμα κι ότι μιλάω για καλλιτεχνική ανάγκη και έκφραση σε μια πεζή εποχή σαν τη σημερινή είναι σπουδαίο δώρο.
Από τις «Εκατό μικρές ανάσες» μέχρι τις «Μέρες του φωτός» φαίνεται πως το τραγούδι και, κυρίως, η δισκογραφία έχει αλλάξει δραματικά. Σε ανησυχεί αυτό, δεδομένης και της περιπέτειας με την κυκλοφορία των καινούργιων σας τραγουδιών;
Είναι γνωστό ότι η δισκογραφία έχει αλλάξει σε διεθνές επίπεδο. Ο δίσκος ως φυσικό προϊόν έχει εκφυλιστεί, δεν είναι πια το αντικείμενο φετίχ που έπιανες στο χέρι σου και έτρεμες από συγκίνηση και προσδοκία. Οι δίσκοι μπήκαν στις εφημερίδες σαν παράπλευρη προσφορά και δυστυχώς αυτό ξεκίνησε από τους ανθρώπους που είχαν και τη δύναμη και το καθήκον να το αποτρέψουν. Ως νέοι καλλιτέχνες έπρεπε να δώσουμε μάχη για να μη μοιραστεί ο δίσκος μας μέσα στο σελοφάν μιας εφημερίδας, αλλά να αγοραστεί συνειδητά από τον ακροατή. Είχαμε να αντιμετωπίσουμε το επιχείρημα αφού το κάνει ο τάδε και ο δείνα ποιοι είστε εσείς που το αρνείστε. Ευτυχώς βρεθήκαμε σε μια εταιρία (τη Sony) που δέχτηκε αυτή την «παραξενιά» μας. Θα ήθελα να σας πω ότι θα συνεχίσουμε να δίνουμε αυτή τη μάχη, δεν είμαι σίγουρος όμως κατά πόσο είναι δυνατό. Να είστε σίγουροι πως αν ποτέ συμβεί θα είναι γιατί δε θα υπάρχει δυνατότητα να γίνει κάτι άλλο.
Μετά το Θέμη Καραμουρατίδη και τη Νατάσσα Μποφίλιου, τί;
Δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση. Έχουμε βρει μια χρυσή φόρμουλα (ή μάλλον αυτή μας έχει βρει) που ακόμα και στα ανοίγματά μας, μας κρατάει μαζί. Αφενός έχουμε τις ζωντανές παραστάσεις που για μας είναι το πιο ευτυχές κομμάτι της συνεργασίας μας. Από την άλλη βρίσκουμε πάντα νέους τρόπους συνύπαρξης και αλληλοσυμπλήρωσης. (Ήδη έχει δρομολογηθεί ένα μεγάλο μας όνειρο για τον Χειμώνα του 2013). Δισκογραφικά για το άμεσο μέλλον, έχω τη χαρά να συνεργάζομαι με έναν αγαπημένο δημιουργό το Νίκο Αντύπα σε δυο τραγούδια για το Γιώργο Νταλάρα, αλλά και με τον εξίσου αγαπημένο μου Στάμο Σέμση σε ένα πολύ ιδιαίτερο project που ετοιμάζει. Σ αυτό το τελευταίο η Νατάσσα θα είναι επίσης παρούσα.
Τι είναι αυτό που θα ήθελες ν' αλλάξεις στο σήμερα της Ελλάδας;
Τον τρόπο σκέψης. Άμεσα και χωρίς περιστροφές. Μεγαλώσαμε με λάθος τρόπο σκέψης. Κι ως τώρα υπήρχαν περιθώρια για λάθη κι ανευθυνότητες. Τώρα που τέλειωσε η περίοδος χάριτος ο λάθος τρόπος σκέψης μπορεί να αποβεί ολέθριος. Ερχόμαστε όλοι αντιμέτωποι με την ανεπάρκεια και τις ευκολίες μας. Θέλω να έχω πίστη. Αν γνωρίζει κάτι αυτός ο λαός είναι η επιβίωση. Αν δει το έργο αλλιώς, ίσως αλλάξει και τον τρόπο σκέψης του.
