Ο Στάθης Δρογώσης, με αφορμή τη δωρεάν κυκλοφορία του νέου του δίσκου με τίτλο «Όμορφη ζωή» από την ΑΝΤΕΛΜΑ, τη δική του εταιρεία, μιλάει στο e-tetRadio.
Στάθη, στο τηλέφωνο που μιλήσαμε για να συναντηθούμε, όταν σε ρώτησα τι κάνεις, μου είπες ότι αυτό τον καιρό νιώθεις πολύ δημιουργικός και ότι ο χρόνος σου είναι γεμάτος με πολλές δραστηριότητες. Θες να μου μιλήσεις για όλα αυτά που κάνεις; Καταρχήν έχεις πάρει «διαζύγιο» από τις δισκογραφικές εταιρείες.
Ναι. Διαζύγιο. Για την ακρίβεια με διώξανε. Δεν ήθελα να φύγω. Ήθελα να έχω την ησυχία μου... Να τα πάρουμε με τη σειρά. Έγινε μια μεγάλη ραδιοφωνική επιτυχία με τον προηγούμενο δίσκο, με την «Αγάπη στο τέλος».
Εννοείς το «Μην το πεις πουθενά».
Ακριβώς. Αυτό ήταν και καλό και κακό. Και θα σου πω για ποιο λόγο. Καλό ήτανε γιατί με «άνοιξε» συναυλιακά και μπορούσα να παίξω τη μουσική μου σε όλη την Ελλάδα, γιατί ήταν επιτυχία το τραγούδι σε όλη την Ελλάδα. Το κακό είναι ότι βρέθηκα χωρίς εταιρεία, επειδή, στην εταιρεία που ήμουν, δέχτηκα μια ασύμφορη πρόταση αναπροσαρμογής συμβολαίου. Με την εταιρεία που ήμουν είχα μια πολύ καλή συνεργασία, αλλά λόγω της κρίσης οι άνθρωποι αποφάσισαν να ρίξουν το μπάτζετ σε όλους. Εγώ έκρινα ότι αυτό δε με συνέφερε και έτσι έφυγα. Έψαξα να βρω εταιρείες κι εκεί, με λύπη μου διαπίστωσα, ότι, λόγω της μεγάλης αυτής ραδιοφωνικής επιτυχίας, οι ανεξάρτητες, στις οποίες ήθελα να πάω, με θεωρούσαν πολύ εμπορικό, ενώ, κλασικά, οι μεγάλες, που με είχαν απορρίψει και παλιά, με θεωρούσαν αντιεμπορικό. Έτσι βρέθηκα σε δύσκολη θέση. Είχα τελειώσει τον καινούργιο δίσκο. Ο προηγούμενος είχε κυκλοφορήσει το Μάιο του 2009, ο καινούργιος ήταν έτοιμος τον Οκτώβριο του 2010. Εκεί αποφάσισα να ρισκάρω και να τον βγάλω στη δική μου εταιρεία.
Και πως ξεκίνησε αυτό το πρότζεκτ;
Αντιλήφθηκα αμέσως ότι, επειδή δεν έχω τα μέσα και τις δημόσιες σχέσεις, ούτε τους υπαλλήλους μια σφραγίδα είναι η εταιρεία μου, εγώ δηλαδή έπρεπε να δώσω τα τραγούδια μου δωρεάν. Δηλαδή, ακόμα κι αν πάει χάλια όλο το εγχείρημα, τουλάχιστον η μουσική να «φύγει», να πάει στον κόσμο. Εντελώς συμπτωματικά δεν το είχε κάνει κανείς αυτό. Από καλλιτέχνες τουλάχιστον της mainstream δισκογραφίας.
Και να μην το έχει κάνει μέσω των εφημερίδων. Ναι. Οι εφημερίδες είναι ένα άλλο θέμα. Κοίταξε, καλλιτέχνες του βεληνεκούς μου ούτε στις εφημερίδες έχουν βγει. Εγώ είμαι μικρομεσαίος. Οι πιο μεγάλοι έχουν εκδώσει στις εφημερίδες τις δουλειές τους. Έτσι, σαν τον τρελό, πήγα να το βγάλω δωρεάν.(κατεβάστε δωρεάν τον καινούργιο δίσκο του Στάθη Δρογώση με τίτλο «Όμορφη ζωή» στο www.antelmamusic.com) Ταλαιπωρήθηκα πάρα πολύ, διότι το νομικό πλαίσιο της χώρας δεν σου επιτρέπει να το δώσεις δωρεάν ακόμα και τώρα είμαστε στα όρια της παρανομίας. Απαγορεύεται να δώσεις δωρεάν κάτι. Και αυτό είναι κι ένα σχόλιο για την κρίση. Και δεν ισχύει μόνο για τους δίσκους. Αν θελήσει κάποιος να βγάλει κάτι δωρεάν, να πει βρε παιδί μου «το χαρίζω», δε μπορεί να το κάνει. Είναι πάρα πολύ δύσκολο το νομικό πλαίσιο. Χιλιάδες γραφειοκρατικές διαδικασίες. Επίσης είναι πολύ πίσω η δημόσια διοίκηση όσον αφορά στο θέμα ίντερνετ. Σκέψου ότι μου ζητούσαν να μάθουν που βρίσκονται οι αποθήκες μου. Εγώ τους έλεγα mp3 δίνω, δεν τα αποθηκεύω κάπου ή να εδώ σε αυτό το usb που έχω στην τσέπη μου είναι οι αποθήκες μου (γέλια). Αυτά όμως είναι βαρετά θέματα. Το θετικό είναι ότι πείσμωσα και το έβγαλα.
Η δωρεάν διάθεση νέου υλικού από το διαδίκτυο και από καλλιτέχνη στην Ελλάδα με την παράλληλη σύσταση δικής του δισκογραφικής εταιρείας, είναι κάτι καινοτόμο.
Μπορεί να είναι καινοτόμο, αλλά εμένα δε με ενδιαφέρει καθόλου αυτό. Εμένα με ενδιαφέρουν τα τραγούδια μου. Δηλαδή θα ήθελα, σε δέκα χρόνια, να λένε για αυτό το δίσκο ότι είναι ένας ωραίος δίσκος και όχι ότι τον έδωσα δωρεάν. Γιατί το δωρεάν δε λέει τίποτα. Ο δίσκος μπορεί να είναι μια «πατάτα». Ωστόσο, τυχαίνει εγώ να πιστεύω ότι αυτός ο δίσκος είναι ο καλύτερός μου δίσκος. Με εκφράζει απόλυτα. Είναι ένας πιο πειραματικός δίσκος, με πιο ψαγμένες ενορχήστρώσεις και πιο όμορφα τραγούδια. Είναι ένας διαφορετικός δίσκος. Μουσικά είναι πολύ πιο ώριμος από οτιδήποτε έχω κάνει. Να αναφέρω τους συνεργάτες μου στην παραγωγή γιατί, πραγματικά, χωρίς αυτούς δεν θα γινόταν τίποτα. Είναι οι μουσικοί που παίξανε στο δίσκο: είναι οι Δραμαμίνη, ο Γιάννης και ο Χάρης Μιχαηλίδης. Είναι απίστευτο, αν ακούσεις προσεκτικά το δίσκο, έχει μόνο μια κιθάρα που παίζει ο Χάρης Μιχαηλίδης φοβερός κιθαρίστας. Επίσης είναι ο Γιάννης, ο αδερφός του, εκπληκτικός ενορχηστρωτής. Μαζί τα κάνουν βέβαια. Είναι ο Αλέκος Κούρτης στα τύμπανα, ο Κώστας Γιαννίρης στο μπάσο. Φοβερή ομάδα. Για μένα είναι ό,τι καλύτερο έχω κάνει, ασχέτως αν βγαίνει δωρεάν.
Νομίζω ότι κάνεις αυτό που, σε μερικά χρόνια, θα είναι κοινή πρακτική. Θα το κάνουν όλοι.
Μακάρι. Πάντως σου εξηγώ ότι δεν έγινα επαναστάτης από το εγχειρίδιο του Μαρξισμού. Εγώ θα ήθελα να έχω την ηρεμία μου και να κάθομαι στο δωμάτιό μου να γράφω τραγούδια και να ξέρω ότι όλα λειτουργούν ρολόι. Αλλά να σου πω κάτι; Παρόλο που ποτέ δεν είχα πιέσεις καλλιτεχνικές στους πρώτους δίσκους ήταν ο Φάμελλος κυματοθραύστης ανάμεσα σε μένα και τις δισκογραφικές και μετά στις δικές μου παραγωγές κανείς δε μου είπε κάτι τώρα νιώθω ακόμα πιο ελεύθερος καλλιτεχνικά. Δεν χρειάζεται να πείσω κάποιον για το εξώφυλλο ή κάτι τέτοιο. Περνάνε όλα από εμένα. Επίσης όμως, αν οδηγηθώ στην καταστροφή, θα φταίω εγώ (γέλια).
Έχεις τα γένια έχεις και τα χτένια κατά κάποιον τρόπο.Μπράβο. Αλλά δεν είναι κάτι σημαντικό το δωρεάν, αν σκεφτείς ότι όλοι οι δίσκοι δωρεάν βγαίνανε. Δηλαδή, τα τελευταία χρόνια, αν κάποιος είχε στοιχειώδεις γνώσεις ίντερνετ, μπορούσε να βρει και να κατεβάσει οποιονδήποτε δίσκο μέσα σε δέκα ώρες από την κυκλοφορία του. Το ενδιαφέρον στην περίπτωση είναι ένας νεολογισμός, ότι μόνο έτσι χτυπάς την πειρατεία. Προς τιμήν τους, όσα sites ή blogs είχαν ανεβάσει το δίσκο μου, όταν επικοινώνησα μαζί τους και τους είπα ότι το δίνω κι εγώ δωρεάν, κατέβασαν το link τους και βάλανε το δικό μου. Ο περισσότερος κόσμος νομίζει ότι μια ιστοσελίδα που δίνει δωρεάν τη μουσική δεν κερδίζει κάτι και ότι κάνει κοινωνικό έργο, αλλά οι τύποι βάζουν διαφημίσεις. Έτσι βγάζουν χρήματα. Αυτή ήταν η ένστασή μου.
Ήθελα να σε ρωτήσω, πως πάει η οικονομική ενίσχυση του δίσκου από αυτούς που επιλέγουν να δώσουν κάτι για να τον κατεβάσουν; Γιατί υπάρχει και αυτή η επιλογή έτσι; Να δώσει όποιος θέλει από δύο έως δέκα ευρώ για να το κατεβάσει.
Καταρχάς, να πούμε ότι πέντε χιλιάδες άνθρωποι έχουν κατεβάσει το cd σε τρεις μήνες. Είναι ένα αρκετά καλό νούμερο, αν σκεφτείς ότι προφανώς το δίνει και ο ένας στον άλλο. Από αυτούς, αρκετές εκατοντάδες βάλανε χρήματα. Είμαστε νόμιμοι, για να μη μας πιάσει ο ΣΔΟΕ, δίνουμε απόδειξη, ηλεκτρονική απόδειξη μετά από τρελή γραφειοκρατεία. Ο κόσμος δεν ταλαιπωρείται. Παίρνει ένα mail με την απόδειξή του, την τυπώνει και ισχύει. Δουλεύουμε ηλεκτρονικά. Εσύ βάζεις 2 ευρώ, σε εμένα φτάνει το 1,20. Τα υπόλοιπα είναι φόροι.
Αυτό είναι κάτι που διαχειρίζεσαι εντελώς μόνος σου ή υπάρχουν και κάποιοι άλλοι που σε βοηθούν;
Υπάρχει ο πατέρας μου, που τυλίγει τα cds για να σου δώσω έτσι την εικόνα της επιχείρησης ΑΝΤΕΛΜΑ (γέλια). Είναι ο μπαμπάς μου με πολλούς φακέλους και χαρτί περιτυλίγματος, στέλνει cds με αντικαταβολή στο ταχυδρομείο, αν το έχει παραγγείλει κάποιος στο σπίτι και είμαι κι εγώ που μπαίνω με ένα πρόγραμμα στον υπολογιστή και στέλνω με email την απόδειξη. Αυτή είναι η βιοτεχνία (γέλια). Και έχω και το γραφείο που μου κλείνει τις συναυλίες, τον Ερωδιό, να τους αναφέρω. Σε αυτή τη φάση θα ήθελα να σου πω δυο ονόματα: Big Bang Productions και Ελευθερία Τσικογιαννοπούλου. Είναι εκείνη που είχε τη σύλληψη και έφτιαξε και το site και την λατρεύω και την ευχαριστώ, γιατί εγώ μπορεί να ξέρω λίγο από τεχνολογία, αλλά δεν ξέρω από κώδικες και όλα αυτά. Η Big Bang λοιπόν με βοήθησε και ο Ερωδιός έχει αναλάβει το promo του δίσκου. Είδα όμως ότι πολλές εφημερίδες με φιλοξένησαν στις σελίδες τους, μόνο και μόνο λόγω της καινοτομίας του εγχειρήματος. Ο κόσμος έβαλε χρήματα λοιπόν. Εντάξει, είναι και δύσκολες οι εποχές.
Βλέπεις να βγαίνουν τα έξοδά σου;Οικονομοτεχνικά δεν ξέρω αν θα βγάλω τα χρήματα που έχω βάλει, αλλά δε με νοιάζει γιατί είμαι καλά, νιώθω τόσο όμορφα, που αντέχω να ρισκάρω και για άλλο δίσκο. Επίσης, το πιο ευχάριστο είναι ότι, ενώ ξεκίνησε από μια τρέλα δική μου, έχω λάβει από πάρα πολλούς καλλιτέχνες τις δουλειές τους. Ψάχνουμε λοιπόν να βρούμε το μοντέλο να φτιάξουμε μια κοινότητα, είτε μέσα από την ΑΝΤΕΛΜΑ, είτε μέσα από έναν άλλο φορέα, όπου να μπουν καλλιτέχνες να προσφέρουν τη δουλειά τους και να παίρνουν από τον κόσμο για αντάλλαγμα όσα εκείνος κρίνει. Από 2 έως 10 ευρώ για παράδειγμα, όπως και στη δική μου δουλειά. Νομίζω ότι θα φτιαχτεί αυτό. Λύγισα και εγώ από την πίεση του χρόνου. Όλο αυτό έπεσε πάνω μου σαν πιάνο με ουρά. Αλλά εμφανίστηκαν άνθρωποι ρομαντικοί, καλλιτέχνες και κομπιουτεράδες, πρόθυμοι να αναλάβουν και να συνεχίσουν την προσπάθεια και τώρα είμαστε σε συζητήσεις. Μπορεί να κρατήσουμε το όνομα, μπορεί να είναι κάτι άλλο, μπορεί να φτιαχτεί ένα φεντεραλιστικό site από πολλές μικρές εταιρείες.
Μου άρεσε αυτή η λέξη. Φεντεραλιστικό.
Ναι. Κοίτα, εγώ δεν θέλω να σώσω το ελληνικό τραγούδι, δεν είμαι τόσο μεγάλος. Εγώ κάνω τη δική μου μουσική από ανάγκη, αλλά θα ήταν ωραίο, σε εποχές κρίσης και νόμιμα πάντα γιατί δεν πάμε να κοροϊδέψουμε κανέναν, ούτε το κράτος, ούτε τον κόσμο να λέγαμε το εξής: παιδιά καταλαβαίνουμε ότι δεν έχετε χρήματα, ακούστε τη μουσική μας και, αν θέλετε να επιβραβεύσετε, δώστε αντί για 3 ευρώ που κάνει ο καφές, σε εμάς τα χρήματα αυτά. Επίσης και ο δίσκος είναι φτηνός. Είναι πολιτική της εταιρείας. Στα μαγαζιά βγαίνει γύρω στα 10 ευρώ. Αν φτιαχτεί λοιπόν αυτή η κοινότητα θα είμαι πολύ χαρούμενος.
Είναι μια πολύ ωραία κίνηση, αλλά και μια πολύ φιλόδοξη κίνηση.
Είναι φιλόδοξη και θέλει και πολύ χρόνο, αλλά και πολύ κόπο.
Επίσης υπάρχει και ο κίνδυνος, μπαίνοντας σε όλο αυτό, να αποπροσανατολιστείς από αυτό που σε ενδιαφέρει, που είναι η δημιουργία, και να καταπιαστείς με άλλα πράγματα.
Ναι υπάρχει και εγώ δεν το θέλω καθόλου αυτό. Αλλά ξέρεις τι γίνεται; Μια από τις ευλογίες αυτής της δουλειάς είναι ότι πραγματικά γνωρίζεις πολύ ενδιαφέροντες ανθρώπους. Ανθρώπους που ακούν τα τραγούδια σου δεν είναι για αυτό ενδιαφέροντες έτσι; (γέλια) Ανθρώπους που τους αγγίζεις, έρχοται και σε βρίσκουν και σε βοηθάνε. Για παράδειγμα ήρθαν και με βρήκαν κάτι τρελοί κομπιουτεράδες και μου είπαν ότι γουστάρουν την ιδέα μου και είναι «μέσα» για να βοηθήσουν. Αυτό είναι πολύ ωραίο. Και, προς θεού, δεν θέλω εγώ να καρπωθώ κάτι. Η εταιρεία στην ουσία δεν είναι κερδοσκοπική. Αλλά επαναλαμβάνω και θα ήταν ένα ωραίο άρθρο για το e-tetRadio αυτό ότι στους νόμους της Ελλάδας είναι δύσκολο να κάνεις κάτι δωρεάν.
Θα σου περιγράψω τώρα ένα περιστατικό που είναι πραγματικό, να μου πεις τη γνώμη σου. Πριν από ένα χρόνο είχα κατέβει σε μια πορεία στο κέντρο με κάτι φίλους. Ξεκαθαρίζω ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι δεν ακούν ελληνική μουσική. Μετά την πορεία βρεθήκαμε για καφέ στα Εξάρχεια και όπως συζητούσαμε, κάποιος είπε: ξέρετε φυσικά ποιον είδα πάλι; Το Δρογώση. Και ενώ, όλοι δεν ακούγανε ελληνική μουσική και κάποιοι έκαναν και μερικά αρνητικά σχόλια για εσένα σαν καλλιτέχνη, όλοι αναγνωρίσανε ότι δίνεις το παρόν συχνά στις πορείες και ότι έχεις μια συνεπή πολιτική θέση και στάση. Τι έχεις να πεις για αυτό;
Καλλιτεχνικά η άποψή τους δε με ενδιαφέρει. Εννοώ ότι δεν θα ήθελα κάποιος να με ακούει επειδή πηγαίνω στις πορείες.
Πάντως έχω την εντύπωση ότι και σε αυτό το δίσκο κάνεις μια άλλη «χρήση» της μουσικής, γράφεις ένα διαφορετικό τραγούδι από αυτό που επικρατεί.
Ναι. Έχεις δίκιο σε αυτό. Κοίταξε, είχα πάντοτε δυσκολία να γράψω πολιτικά τραγούδια. Πρέπει να έχεις απίστευτη καλλιέργεια και ποιητικό ταλέντο για να μη βγει μια βαρετή μαλακία το τραγούδι. Να μη βγει σλογκανίστικο και λαϊκίστικο δηλαδή. Σε αυτό το δίσκο όμως ένοιωσα πιο ώριμος και μίλησα για πράγματα που δεν είχα μιλήσει. Αποκαλώ τους καλλιτέχνες «κατσαρίδες», μιλάω για τη γενιά των 60, όχι με τα καλύτερα λόγια κλπ. Μιλάω για πράγματα και προσωπικά και πολιτικά. Κοίταξε, ο καλλιτέχνης είναι και πολίτης. Το ότι κατεβαίνω στις πορείες δε με κάνει σημαντικό καλλιτέχνη, αλλά είμαι πολίτης, πολιτικοποιημένος από τα φοιτητικά μου χρόνια, και αν και είναι παράξενη η νύξη αυτή θα ήθελα να είμαι σημαντικός καλλιτέχνης και να μιλάω μέσα από το έργο μου μόνο. Ίσως να μην είμαι τόσο σημαντικός και να κατεβαίνω απλά σε πορείες. Δε μπορεί να μου το απαγορεύσει κανείς αυτό, ούτε εγώ μπορώ να διεκδικήσω δάφνες καλλιτεχνικής αξίας επειδή είμαι πολιτικοποιημένος. Είναι δύο πράγματα τελείως διαφορετικά. Πάντως είναι πολύ παράξενο όλο αυτό. Αυτοπροσδιορίζονται κάποιοι ως εναλλακτικοί, ότι είναι εκτός της καθεστηκυίας τάξης, είτε καλλιτεχνικά, είτε πολιτικά, και ταυτόχρονα διαφημίζουν το καρτέλ της κινητής τηλεφωνίας. Την ίδια στιγμή κάποιοι άλλοι χαρακτηριζόμαστε ως καθεστωτικοί ή έντεχνοι στο τραγούδι και δεν έχουμε δώσει κανένα τραγούδι μας για διαφήμιση. Μερικές φορές πρέπει να σκάψεις για να βρεις την πραγματικότητα. Τι είναι δηλαδή προοδευτικό; Ποιος είναι εναλλακτικός; Κάποιος που ντύνεται παράξενα και γράφουν διθυράμβους για αυτόν τα free press; Είναι τεράστιες οι συζητήσεις. Αλλά αν το πάρουμε καλλιτεχνικά τελείως, πολλές φορές, δυστυχώς, ό,τι κι αν πιστεύεις εσύ ότι είσαι, αν σου κολλήσουν μια ταμπέλα, πρέπει να κάνεις πολλά πράγματα για να την βγάλεις από πάνω σου. Για να στο πω όσο πιο κόσμια γίνεται, μόνο αν αφοδεύσω στη σκηνή δεν θα με πούνε έντεχνο. Αλλά ξέρεις κάτι; Όλοι αυτοί θα κριθούνε στο χρόνο. Απλώς εγώ λέω στους αναγνώστες σου να αναρωτηθούν αν είναι εναλλακτικός αυτός που κυνηγάει σαν σκυλάκι τις εταιρείες για διαφημίσεις, για να δώσει τα αγγλόφωνα πονήματά του, τα οποία δεν είναι και τόσο εναλλακτικά, αλλά απλώς αντιγράφουν την προ πενταετίας αγγλοαμερικάνικη σκηνή.
Δεν υπάρχουν αξιόλογα ελληνικά αγγλόφωνα συγκροτήματα ή καλλιτέχνες;Υπάρχουν εξαιρετικοί καλλιτέχνες. Ο Lolek είναι εξαιρετικός καλλιτέχνης. Με ουσία. Η Monika είναι εξαιρετική, πάρα πολλοί. Οι GAD ή οι Modrec. Υπάρχουνε πάρα πολλά ονόματα που είναι ειλικρινείς καλλιτέχνες, που τυχαίνει να γράφουν στα αγγλικά. Αλλά υπάρχουν και τεράστιες πατάτες που βγαίνουνε προς τα έξω. Εμείς δυστυχώς πιεζόμαστε και από τους έντεχνους είναι πολύ αστείο. Εγώ επέλεξα να κάνω ένα δίσκο που έχει μέσα ηλεκτρική κιθάρα, ηλεκτροποπ, οπότε ξενίζει λίγο το έντεχνο ακροατήριο και ξέρω ταυτόχρονα ότι αυτοί που ακούνε το αγγλόφωνο δεν θα περάσουν ούτε απέξω από συναυλία μου. Αυτό είναι μια μοναχική πορεία, αλλά μου αρέσει, τι να κάνουμε; Δεν προσπαθώ να πείσω κανέναν, αλλά να σου πω και κάτι: ο απλός κόσμος, οι σκυλάδες, είναι λιγότερο κολλημένοι από τους ταληροεναλλακτικούς. Και αυτό να το γράψεις. Τώρα που έχω δική μου εταιρεία, έχω πρόβλημα γιατί στέλνω το δίσκο μου στα διάφορα μέσα και δεν κάνουν ούτε κριτική. Ρε παιδί μου, γράψε «δε μου αρέσει», δεν έχω πρόβλημα. Ούτε αυτό. Αλλά δε με πειράζει. Αν έχεις το κόμπλεξ και θες να είχες γεννηθεί στο Eastside στη Νέα Υόρκη, αλλά είσαι από τα Τουρκοβούνια, αυτό είναι δικό σου πρόβλημα, δεν είναι του καλλιτέχνη. Εμείς θα συνεχίσουμε να γράφουμε. Και κάποια στιγμή, δεν σου κρύβω, θα κάνουμε κινήσεις να «χτυπήσουμε» ένα εκδοτικό κατεστημένο που βαφτίζεται εναλλακτικό, που μόνο εναλλακτικό δεν είναι και μας έχει ταράξει στη διαφήμιση και στην προβολή του δυτικοκαπιταλιστικού τρόπου ζωής, που είδαμε που μας έφερε.
Εσύ Στάθη, αν έπρεπε να δηλώσεις ότι ανήκεις σε κάποιο πολιτικό χώρο, τι θα έλεγες;
Κοίτα, τώρα πια δεν είναι της μόδας να είσαι αριστερός. Θέλει θάρρος. Εγώ δε ντρέπομαι που είμαι αριστερός. Είμαι ανένταχτος αριστερός, οριακά αντιεξουσιαστής και τώρα χαίρομαι, επειδή δίνω δωρεάν το δίσκο μου, που δε μπορεί να μου πει και κανείς τίποτα. Επιτέλους μπορώ να το φωνάξω, επειδή πριν φοβόμουνα και λίγο να το πω. Νομίζω ότι, επειδή έχουμε ένα μικρόφωνο, έχουμε και ένα καθήκον πια, να μιλήσουμε και για τον κόσμο, για τον κανονικό κόσμο. Για τα προβλήματα της νεολαίας, για τους ανέργους, για την τάξη μας. Τώρα, αν εγώ είχα γεννηθεί στο Κεφαλάρι και πήγαινα στο Pearce σχολείο, θα έγραφα ένα τραγούδι του τύπου «γαμώτο ακρίβυναν τα all star», αλλά επειδή γεννήθηκα στα Πατήσια, μεγάλωσα στην Κυψέλη και έζησα στα Εξάρχεια, μιλάω για αυτά που ξέρω. Ίσως πολιτικό τραγούδι να είναι εκείνο στο οποίο μιλάς ειλικρινά για τη ζωή σου. Αλλά δεν ξέρω. Εγώ είμαι απογοητευμένος. Εγώ τους χαρακτηρίζω «κατσαρίδες» τους καλλιτέχνες στο τραγούδι αυτό, γιατί κρύβονται. Έχουνε μια αμηχανία, η οποία σημαίνει ενοχή, πιστεύω εγώ.
Τι εννοείς;Όταν έβγαινε επώνυμη τραγουδίστρια σε ένα μπαλκόνι και τραγουδούσε για την τράπεζα.. Που η τράπεζα τι έκανε; Δωροδόκησε μια καλλιτέχνιδα να πάει να δώσει στεγαστικά δάνεια στην ισχυρή Ελλάδα. Όταν όμως ξέρεις πως ότι τραβάμε αυτή τη στιγμή το τραβάμε για τις τράπεζες και ότι θα πεθάνουμε αρκεί να ξεπληρώσουμε τις τράπεζες, ότι αυτό είναι το διακύβευμα, ότι αυτό λέει ο Γιώργος Παπανδρέου και ο Παπακωνσταντίνου... ότι κάνουμε δηλαδή θυσίες, όχι για εμάς, αλλά για να μην καταρρεύσει το τραπεζικό μας σύστημα... μια τεράστια συζήτηση. Όταν λοιπόν ένας καλλιτέχνης διαφημίζει τράπεζες, για αυτό μάλλον κρύβεται και δε μιλάει, για να μην τον πάρουν με τις πέτρες. Αυτό είναι μάλλον.
Ωστόσο, ένα θέμα που με απασχολεί έντονα εμένα, και είναι σχετικό με τα όσα λέμε, είναι η σχέση της τέχνης με το βιοπορισμό.
Αυτό απασχολεί και εμένα (γέλια).
Κατά πόσο, λοιπόν, η δημιουργία, όταν είναι συνδεδεμένη με το βιοπορισμό, είναι ανεπηρέαστη;
Καταρχάς, υπάρχουν δείγματα καλλιτεχνών διαχρονικά που, είτε κάνανε μόνο αυτό, είτε είχαν μια πρωινή δουλειά. Για παράδειγμα ο Elliot ήταν τραπεζικός υπάλληλος. Όσον αφορά τη μουσική, είναι μια τέχνη πιο διαδεδομένη στον κόσμο που σου επιτρέπει πιο εύκολα να βιοποριστείς από αυτή. Κοίταξε, εγώ ζω από τη μουσική. Μπορώ να σου μιλήσω για μένα λοιπόν και για κανέναν άλλο. Είμαι σίγουρος ότι έχω κάνει κάποιες υποχωρήσεις στην τέχνη μου, αλλά χωρίς να αποκηρύσσω κανένα τραγούδι μου - έπρεπε να ζήσω από αυτό. Καλώς ή κακώς όμως επέλεξα να κάνω αυτό το πράγμα. Δεν είμαι από πλούσια οικογένεια. Αν είχα λεφτά στην άκρη, μπορεί να έβγαζα έξι πειραματικούς δίσκους και να το έπαιζα και «μούρη», χωρίς αυτό να σημαίνει πως όλοι αυτοί που κάνουν την avant garde είναι πλούσιοι. Είναι δύσκολο το ερώτημα. Εγώ νομίζω ότι το πιο ειλικρινές είναι να ακούσεις τη δουλειά κάποιου και να μην ξέρεις στοιχεία για τη ζωή του.
Δηλαδή ένας διαχωρισμός του έργου από το βίο του δημιουργού του.
Ναι. Ακριβώς. Δε νομίζω πάντως ότι με κάνει λιγότερο καλλιτέχνη το γεγονός ότι ζω από αυτό.
