Του Άκη Έβενη
Καλωσορίσατε στο μοναδικό δελτίο ειδήσεων που έχει καταφέρει να κάνει την καταστροφή θε(α)ματική! Εδώ, η υπερβολή δεν είναι απλά επιλογή, είναι τρόπος ζωής. Κι αν ψάχνετε για πολιτιστικές ειδήσεις ή κάτι θετικό, καλύτερα να πάρετε ένα βιβλίο ή να ανοίξετε κανένα κανάλι μαγειρικής γιατί στα κεντρικά δελτία ειδήσεων, οι καλές ειδήσεις έχουν εξαφανιστεί πιο γρήγορα κι από το τελευταίο κομμάτι σοκολάτας που είχα αφήσει στο ψυγείο.
Σε αυτό σημείο, προκειμένου να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις, να σας επισημάνω ότι τα αποσπάσματα που θα δείτε με εισαγωγικά στο κείμενο, ξεκινούν από πραγματικές ατάκες των παρουσιαστών ειδήσεων και ολοκληρώνονται με σατιρική διάθεση από εμένα, αποδίδοντας έτσι γλαφυρά το κλίμα της τηλεοπτικής υπερβολής.
Η πυρκαγιά που έγινε Blockbuster
Ξεκινάμε την ροή των ειδήσεων με την πυρκαγιά που «καίει» τα πάντα -κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ο παρουσιαστής, με φωνή που θυμίζει αφηγητή ταινίας τρόμου, μας λέει: «Η φωτιά καταπίνει τα πάντα στο πέρασμά της, σαν δράκος που ξύπνησε από αιώνιο λήθαργο!». Και ενώ μιλάει, στην οθόνη παίζουν πλάνα από ταινία καταστροφής, όπου οι ήρωες τρέχουν μέσα σε εκρήξεις, ενώ στο βάθος ακούγεται μουσική που θα ζήλευε και ο Χανς Ζίμερ. Το μόνο που λείπει είναι ο παρουσιαστής να φορέσει κράνος και να πιάσει το τσεκούρι για να σώσει την κατάσταση όπως κάνει, ο Ευαγγελάτος.
Η πλημμύρα μοιάζει με συντέλεια όταν ο Νώε κάνει διακοπές με το σκάφος του
Η πλημμύρα που έπληξε την πόλη παρουσιάζεται με πλάνα από ταινίες όπου το νερό φτάνει μέχρι τον ουρανό και οι άνθρωποι κολυμπούν με σωσίβια που μοιάζουν με φουσκωτά παπάκια. Ο σχολιαστής αναφωνεί: «Η πόλη βυθίζεται! Η ανθρωπότητα δοκιμάζεται! Θα επιβιώσουμε;». Και φυσικά, καμία αναφορά σε πολιτιστικές εκδηλώσεις ή θετικά νέα, γιατί ποιος έχει χρόνο για τέτοια όταν ο κόσμος καταστρέφεται; Οι θετικές ειδήσεις έχουν περάσει σε καραντίνα, μαζί με την αισιοδοξία.
Ο σεισμός που έφερε τσουνάμι πανικού
Ο σεισμός παρουσιάζεται με τέτοια υπερβολή που νομίζεις πως θα ανοίξει η γη και θα καταπιεί όλο τον πλανήτη. Τα πλάνα δείχνουν κτίρια να καταρρέουν σαν τουβλάκια JENGA, ενώ ο παρουσιαστής φωνάζει: «Αν δεν έχετε ήδη τρέξει, κάντε το τώρα! Η γη τρέμει, η ανθρωπότητα κραυγάζει!». Και φυσικά, καμία κουβέντα για θεατρικές παραστάσεις, εκθέσεις ζωγραφικής ή συναυλίες, γιατί ποιος θα πάει σε θέατρο όταν η γη χορεύει ζεϊμπέκικο;
Η καταιγίδα που έγινε, Αποκάλυψη
Η καταιγίδα παρουσιάζεται σαν να είναι το τέλος του κόσμου. Κεραυνοί πέφτουν σαν πυροτεχνήματα, οι δρόμοι μετατρέπονται σε ποτάμια, και ο μετεωρολόγος προειδοποιεί με τόση δραματικότητα που νομίζεις ότι από κάπου θα βγει ο Δίας να ρίξει κεραυνούς. Και πάλι, καμία αναφορά σε πολιτιστικά δρώμενα ή θετικές ειδήσεις, γιατί ποιος θα ασχοληθεί με την τέχνη όταν ο ουρανός κατεβαίνει στη γη και το 112 ηχεί σκορπίζοντας τον πανικό στους Θεσσαλονικείς την στιγμή που η μεγάλη μπόρα πλήττει μόνο την Αθήνα;
Πολιτιστικές και θετικές ειδήσεις: Οι άφαντοι ήρωες
Κάποτε, όταν τα κεντρικά δελτία ειδήσεων είχαν δομημένη ροή, οι ειδήσεις κατηγοριοποιούνταν σαφώς σε πολιτιστικά, κοινωνικά, θετικά νέα, σε εσωτερικές και εξωτερικές ειδήσεις και, φυσικά, σε καταστροφές. Υπήρχε μια τάξη και μια ισορροπία. Μαθαίναμε για θεατρικές παραστάσεις, μουσικές εκδηλώσεις, επιστημονικά επιτεύγματα και ανθρώπους που κάνουν τον κόσμο καλύτερο. Ξεκινάγαμε με τα καλά νέα για να μας φτιάξουν τη μέρα, συνεχίζαμε με τον πολιτισμό για να εμπλουτίσουμε το πνεύμα και στο τέλος έρχονταν οι καταστροφές για να μας προσγειώσουν στην πραγματικότητα.
Σήμερα, η δομή θυμίζει ταινία τρόμου χωρίς σενάριο. Οι καταστροφές μονοπωλούν τον τηλεοπτικό χρόνο, ενώ οι πολιτιστικές και θετικές ειδήσεις έχουν εξαφανιστεί σαν να τις κατάπιε μαύρη τρύπα. Η ροή είναι πλέον μονοδιάστατη: Πυρκαγιά - Πλημμύρα - Σεισμός - Καταιγίδα - Πόλεμος - Έγκλημα, χωρίς κανένα διάλειμμα για ανάσα ή αισιοδοξία. Αν τύχει και ακούσετε μια θετική είδηση, κρατήστε την καλά είναι τόσο σπάνια όσο ένας μονόκερος στο κέντρο της Αθήνας.
«Η εικόνα είναι βελτιωμένη…»
Τα δελτία ειδήσεων έχουν εξελιχθεί σε ένα υπερθεαματικό σόου, όπου η υπερβολή είναι βασιλιάς και η πραγματικότητα παίζει δεύτερο ρόλο. Αφήνοντας χώρο μόνο για το δράμα και τον πανικό, μάς αναγκάζουν σε κάθε δελτίο, αντί να ενημερωνόμαστε, να παρακολουθούμε το πιο σουρεαλιστικό σινεμά, χωρίς εισιτήριο. Παράλληλα, η μονοδιάστατη προβολή των πολιτικών θέσεων θυμίζει εκπομπή προεκλογικής περιόδου που δεν τελειώνει ποτέ. Ορισμένα κανάλια δείχνουν τέτοια «συμπάθεια» στην κυβερνητική γραμμή ή, σε συγκεκριμένα κόμματα της αντιπολίτευσης, που απορείς αν βλέπεις ειδήσεις ή το επίσημο fan club τους. Αυτοί οι πολιτικοί πρωταγωνιστές καταλαμβάνουν την οθόνη ακόμα και σε συνθήκες απόλυτης κρίσης. Η γραμμή μεταξύ της πραγματικής είδησης και ενός πολιτικού reality show έχει γίνει πλέον απελπιστικά δυσδιάκριτη.
Ενδεικτικό παράδειγμα δημοσιογραφικής υπερβολής: «Σε ζωντανή σύνδεση, ο υπουργός που έσβησε τη φωτιά με εντολή του!»
Φυσικά, το αποκορύφωμα έρχεται αμέσως μετά την καταστροφή. Αφού έχουν καεί δάση και έχουν γίνει όλα στάχτη, έχουν πλημμυρίσει περιοχές βυθισμένες σε νερό και λάσπη, ο ρεπόρτερ θα μεταδώσει με ανακουφισμένο ύφος το αμίμητο: «Η εικόνα σήμερα, είναι βελτιωμένη». ή «Η εικόνα σήμερα, είναι καλύτερη». Και πώς να μην είναι; Όταν δεν έχει απομείνει τίποτα όρθιο, το δελτίο καταγράφει επιτέλους μια απόλυτη, ακλόνητη σταθερότητα.
Και κάπου εδώ αναρωτιέται κανείς: Οι αρμόδιοι φορείς παρακολουθούν το ίδιο έργο με εμάς; Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) μάλλον έχει βολευτεί στις πίσω θέσεις του σινεμά, αφού παρεμβαίνει όταν η ταινία έχει ήδη κατέβει από τις αίθουσες. Όσο για την ΕΣΗΕΑ, φαίνεται πως έχει πάθει «αχρωματοψία». Αν και ο Κώδικας Επαγγελματικής Ηθικής και Κοινωνικής Ευθύνης της (Άρθρα 1 και 2) επιβάλλει ρητά τον σεβασμό της αλήθειας και την αποφυγή του εντυπωσιασμού, η ίδια περιορίζεται συχνά σε απλές ανακοινώσεις - συστάσεις. Αυτές οι παρεμβάσεις, όμως, δεν έχουν καμία πρακτική ή αποτρεπτική ισχύ. Δεν αποτελούν «κόκκινη κάρτα» ούτε συνιστούν ουσιαστική ποινή μπροστά στο μαύρο των ειδήσεων και το κυνήγι της τηλεθέασης. Προφανώς και δεν μπορεί να κάνει τον αστυνόμο στα κανάλια, αλλά μέχρι αρμοδίως ελεγχθεί αν τηρήθηκε η δεοντολογία, ο «υπουργός» που σβήνει φωτιές «με εντολή του», θα έχει ήδη πιάσει δουλειά στα επόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα.
